To view correctly please choose: View -> Encoding -> UTF-8.

धातु-पाठ - सरलसंस्कृतसरणिः (Roots from Saral Sanskrit Sarani) - प्रथमो भागः,श्रीअरविन्दाश्रमः, पुदुच्चेरी, ७,१४-१७,२५-२७, ११० पृष्ठतः|
(पृ ७) खाद् = खादति ( khaad - to eat ), क्रीड् = क्रीडति ( kriiD - to play ), खेल् = खेलति ( khel - to play ), जप् = जपति ( jap - to repeat, utter in a low voice ), हस् = हसति ( has - to laugh ), भ्रम् = भ्रमति ( bhram - to roam or wander about ), चल् = चलति ( cal - to walk ), त्यज् = त्यजति ( tyaj - to abandon ), पच् = पचति ( pac - to cook, to digest (as food) ), रक्ष् = रक्षति ( rax - to protect, save ), जीव् = जीवति ( jiiv - to live ), वस् = वसति ( vas - to live or dwell ), वाञ्छ् = वाञ्छति ( vaa~nchh - to wish, desire ), भज् = भजति ( bhaj - to worship, serve ), जल्प् = जल्पति ( jalp - to prattle, talk ),
(पृ १४ क) अव् = अवति ( av - to protect ), क्षर् = क्षरति ( xar - to flow ), भष् = भषति ( bhaSh - to bark ), मन्थ् = मन्थति ( manth - to churn ), मथ् = मथति ( math - to churn ), वप् = वपति ( vap - to sow ), तप् = तपति ( tap - to shine ), दह् = दहति ( dah - to burn ), त्रस् = त्रसति ( tras - to fear ), फुल्ल् = फुल्लति ( phull - to blossom ), बुक्क् = बुक्कति ( bukk - to bark ), फल् = फलति ( phal - to bear fruit, to result ), खन् = खनति ( khan - to dig ), स्खल् = स्खलति ( skhal - to stumble ), ज्वल् = ज्वलति ( jval - to burn ), गद् = गदति ( gad - to say ), भण् = भणति ( bhaN - to speak ), राज् = राजति ( raaj - to shine ), गल् = गलति ( gal - to drop ), लग् = लगति ( lag - to adhere or stick to ), चुम्ब् = चुम्बति ( cumb - to kiss ), रिङ्ग् = रिङ्गति ( ri~Ng - to crawl, to creep ), खञ्ज् = खञ्जति ( kha~nj - to limp ), खोड् = खोडति ( khoD - to limp ), लुण्ठ् = लुण्ठति ( luNTh - to plunder ),
(पृ १४ ख) अर्ज् = अर्जति ( arj - to earn ), गर्ज् = गर्जति ( garj - to ror ), अर्च् = अर्चति ( arc - to worship ), गर्ह् = गर्हति ( garh - to to censure ), अर्ह् = अर्हति ( arh - to deserve ), तर्ज् = तर्जति ( tarj - to threaten ), गर्व् = गर्वति ( garv - to be proud ), चर्व् = चर्वति ( carv - to chew ), ईर्ष्य् = ईर्ष्यति ( iirShy - to be jealous ),
(पृ १५ ग) अभि-लष् = अभि-लषति ( abhi-laSh - to wish ), आ-काङ्क्ष् = आ-काङ्क्षति ( aa-kaa~Nx - to desire ), आ-लप् = आ-लपति ( aa-lap - to talk, converse with ), आ-नन्द् = आ-नन्दति ( aa-nand - to be glad ), परि-अट् = पर्यटति ( pari-aT - to wander about ), प्र-शंस् = प्र-शंसति ( pra-shaMs - to praise ), वि-लस् = वि-लसति ( vi-las - to shine ),
(पृ १५ घ) जि = जयति ( ji - to conquer ), क्षि = क्षयति ( xi - to decay ), श्रि = श्रयति ( shri - to resort to ), आ-श्रि = आ-श्रयति ( aa-shri - to resort to ), नी = नयति ( nii - to carry ), आ-नी = आ-नयति ( aa-nii - to bring ), ली = लयति ( lii - to melt, dissolve ),
(पृ १५ ङ) बुध् = बोधति ( budh - to know ), अव-बुध् = अव-बोधति ( ava-budh - to understand ), रुह् = रोहति ( ruh - to grow ), आ-रुह् = आ-रोहति ( aa-ruh - to ascend ), अव-रुह् = अव-रोहति ( ava-ruh - to descend ), क्रुश् = क्रोशति ( krush - to cry, call out ), आ-क्रुश् = आ-क्रोशति ( aa-krush - to cry out loud, curse ), स्फुट् = स्फोटति ( sphuT - to burst open ), शुच् = शोचति ( shuc - to grieve ),
(पृ १६ च) वे = वयति ( ve - to weave ), आ-ह्वे = आ-ह्वयति ( aa-hve - to call ),
(पृ १६ छ) ध्यै = ध्यायति ( dhyai - to meditate upon ), गै = गायति ( gai - to sing ), म्लै = म्लायति ( mlai - to fade ), ग्लै = ग्लायति ( glai - to fade, wearied ),
(पृ १६ ज) धृ = धरति ( dhRRi - to catch, seize, hold ), हृ = हरति ( hRRi - to steal ), अप-हृ = अप-हरति ( apa-hRRi - to take away ), आ-हृ = आ-हरति ( aa-hRRi - to bring, fetch ), उप-हृ = उप-हरति ( upa-hRRi - to offer ), प्र-हृ = प्र-हरति ( pra-hRRi - to attack ), वि-हृ = वि-हरति ( vi-hRRi - to amuse oneself, play ), सम्-हृ = सम्-हरति ( sam-hRRi - to collect, destroy ), परि-हृ = परि-हरति ( pari-hRRi - to avoid, remove ), वि-अव-हृ = वि-अव-हरति ( vi-ava-hRRi - to behave ), वि-आ-हृ = वि-आ-हरति ( vi-aa-hRRi - to speak ), उद्-आ-हृ = उद्-आ-हरति ( ud-aa-hRRi - to cite as an instance ), स्मृ = स्मरति ( smRRi - to remember ), वि-स्मृ = वि-स्मरति ( vi-smRRi - to forget ), सृ = सरति ( sRRi - to go, move ), अनु-सृ = अनु-सरति ( anu-sRRi - to follow (in all senses) ), उप्-सृ = उप्-सरति ( up-sRRi - to approach ), अप-सृ = अप-सरति ( apa-sRRi - to go away ), तॄ = तरति ( tRRI - to cross over ), अव-तॄ = अव-तरति ( ava-tRRI - to descend, climb down ), उद्-तॄ = उद्-तरति ( ud-tRRI - to answer ), वि-तॄ = वि-तरति ( vi-tRRI - to give, distribute ), जॄ = जरति ( jRRI - to grow old ), दॄ = दरति ( dRRI - to be afraid of ),
(पृ १७ झ) वृष् = वर्षति ( vRRiSh - to rain ), हृष् = हर्षति ( hRRiSh - to be delighted ), घृष् = घर्षति ( ghRRiSh - to offend ),
(पृ १७ ञ) गम् = गच्छति ( gam - to go ), अव्-गम् = अव्-गच्छति ( av-gam - to understand ), अनु-गम् = अनु-गच्छति ( anu-gam - to follow ), आ-गम् = आ-गच्छति ( aa-gam - to come ), प्रति-गम् = प्रति-गच्छति ( prati-gam - to return ), निर्-गम् = निर्-गच्छति ( nir-gam - to go out ), अप्-गम् = अप्-गच्छति ( ap-gam - to go away, remove ), उप्-गम् = उप्-गच्छति ( up-gam - to go near ), दा = यच्छति ( daa - to give ), स्था = तिष्ठति ( sthaa - to stay, stand ), अनु-स्था = अनु-तिष्ठति ( anu-sthaa - to perform ), उप-स्था = उप-तिष्ठति ( upa-sthaa - to stand near, be present ), उद्-स्था = उद्-तिष्ठति ( ud-sthaa - to stand up ), घ्रा = जिघ्रति ( ghraa - to smell ), दृश् = पश्यति ( dRRish - to see ), दंश् = दशति ( daMsh - to bite ), पा = पिबति ( paa - to drink ), ष्ठिव् = ष्ठीवति ( ShThiv - to spit ), मुर्च्छ् = मूर्च्छति ( murcchh - to faint ), आ-क्रम् = आ-क्रामति ( aa-kram - to attack ), आ-चम् = आ-चामति ( aa-cam - to sip ), सम्-वृ = सम्-वरति ( sam-vRRi - to shut, close ), ध्मा = धमति ( dhmaa - to blow ), द्रु = द्रवति ( dru - to melt ), भू = भवति ( bhuu - to be ), अनु-भू = अनु-भवति ( anu-bhuu - to feel ),
(पृ २५ - ४ (क)) अङ्क् = अङ्कयति ( a~Nk - to mark, stamp ), अंश् = अंशयति ( aMsh - to divide ), अर्ज् = अर्जयति ( arj - to earn ), अर्च् = अर्चयति ( arc - to worship ), अवधीर् = अवधीरयति ( avadhiir - to disregard ), आलोच् = आलोचयति ( aaloc - to consider ), आकर्ण् = आकर्णयति ( aakarN - to hear, listen ), आन्दोल् = आन्दोलयति ( aandol - to shake, vibrate ), आलोक् = आलोकयति ( aalok - to see ), कथ् = कथयति ( kath - to tell ), क्षप् = क्षपयति ( xap - to pass ), गण् = गणयति ( gaN - to count ), गुण् = गुणयति ( guN - to multiply ), गवेष् = गवेषयति ( gaveSh - to search ), गुण्ठ् = गुण्ठयति ( guNTh - to envelope ), अवगुण्ठ् = अवगुण्ठयति ( avaguNTh - to cover ), खण्ड् = खण्डयति ( khaND - to break to pieces ), घट् = घटयति ( ghaT - to bring about, accomplish ), चर्च् = चर्चयति ( carc - to discuss ), चित्र् = चित्रयति ( citr - to paint ), चिन्त् = चिन्तयति ( cint - to think ), चूर्ण् = चूर्णयति ( cuurN - to crush ), छिद् = छिदयति ( chhid - to bore, pierce ), तर्क् = तर्कयति ( tark - to guess ), दण्ड् = दण्डयति ( daND - to punish ), धू = धूनयति ( dhuu - to shake ), पार् = पारयति ( paar - to cross over ), पाल् = पालयति ( paal - to protect ), पीड् = पीडयति ( piiD - to afflict, press ), पूज् = पूजयति ( puuj - to worship ), पूर् = पूरयति ( puur - to fill ), भक्ष् = भक्षयति ( bhax - to eat ), भूष् = भूषयति ( bhuuSh - to adorn, decorate ), मण्ड् = मण्डयति ( maND - to decorate ), मार्ग् = मार्गयति ( maarg - to seek ), मिश्र् = मिश्रयति ( mishr - to mix ), नियन्त्र् = नियन्त्रयति ( niyantr - to restrain ), रच् = रचयति ( rac - to make ), रूप् = रूपयति ( ruup - to form ), निरूप् = निरूपयति ( niruup - to see, expound ), लक्ष् = लक्षयति ( lax - to see, aim at ), लङ्घ् = लङ्घयति ( la~Ngh - to violate, transgress ), लुण्ठ् = लुण्ठयति ( luNTh - to plunder ), वर् = वरयति ( var - to desire, choose ), वर्ण् = वर्णयति ( varN - to describe ), वीज् = वीजयति ( viij - to fan ), व्यय् = व्यययति ( vyay - to expend ), व्रण् = व्रणयति ( vraN - to wound ), शब्द् = शब्दयति ( shabd - to sound ), शील् = शीलयति ( shiil - to practice ), अनुशील् = अनुशीलयति ( anushiil - to practice repeatedly ), सभाज् = सभाजयति ( sabhaaj - to honour ), सूच् = सूचयति ( suuc - to point out ), सान्त्व् = सान्त्वयति ( saantv - to console ), सुख् = सुखयति ( sukh - to make happy ), स्पृह् = स्पृहयति ( spRRih - to desire ), स्वाद् = स्वादयति ( svaad - to taste ), हिंस् = हिंसयति ( hiMs - to injure, kill ),
(पृ २६ - ४ (ख)) चुर् = चोरयति ( cur - to steal ), घुष् = घोषयति ( ghuSh - to proclaim, announce ), चुद् = चोदयति ( cud - to impel, guide ), तुल् = तोलयति ( tul - to weight, measure ), युज् = योजयति ( yuj - to join ), रुष् = रोषयति ( ruSh - to be angry ),
(पृ २६ - ४ (ग)) क्षल् = क्षालयति ( xal - to wash ), ज्ञप् = ज्ञापयति ( GYap - to inform ), आज्ञप् = आज्ञापयति ( aaGYap - to order ), तड् = ताडयति ( taD - to beat ), छद् = छादयति ( chhad - to cover, conceal ),
(पृ २७ - ४ (घ)) कॄत् = कीर्तयति ( kRRIt - to glorify ), प्री = प्रीणयति ( prii - to please ), धृ = धारयति ( dhRRi - to hold ), मृज् = मार्जयति ( mRRij - to cleanse ), वृज् = वर्जयति ( vRRij - to avoid ), मृष् = मर्षयति ( mRRiSh - to forgive ), श्लिष् = श्लेषयति ( shliSh - to join ),
(पृ ११० - आत्मनेपदी) सह् = सहते ( sah - to bear, endure, suffer, prevail, be victorious ), दय् = दयते ( day - to have pity, divide, allot, partake ), क्षम् = क्षमते ( xam - to forgive, bear patiently ), भज् = भजते ( bhaj - to grant, pursue, practise ), वन्द् = वन्दते ( vand - to show honour, worship, salute ), भाष् = भाषते ( bhaaSh - to speak ), शिक्ष् = शिक्षते ( shix - to learn ), भिक्ष् = भिक्षते ( bhix - to beg, wish for, desire ), त्वर् = त्वरते ( tvar - to hurry ), चेष्ट् = चेष्टते ( ceShT - to make effort, strive, attempt ), घट् = घटते ( ghaT - to be busy with, strive, reach, take place, happen ), जृम्भ् = जृम्भते ( jRRimbh - to yawm, open, unfold, spread, unstring a bow ), कम्प् = कम्पते ( kamp - to tremble, shake ), बाध् = बाधते ( baadh - to press, repel, oppose, trouble ), ईह् = ईहते ( iih - to aim, attempt, desire, take care of, think of ), याच् = याचते ( yaac - to ask, wish for ), एध् = एधते ( edh - to grow ), स्पन्द् = स्पन्दते ( spand - to vibrate ), स्पर्ध् = स्पर्धते ( spardh - to emulate, compete, rival ), लम्ब् = लम्बते ( lamb - to hang down, depend, dangle, sink, delay ), राज् = राजते ( raaj - to shine, reign ), रम् = रमते ( ram - to play, delight, stop, stay ), वेप् = वेपते ( vep - to shake ), शङ्क् = शङ्कते ( sha~Nk - to suspect, think probable ), लङ्घ् = लङ्घते ( la~Ngh - to leap over, go beyond ), प्रति-ईक्ष् = प्रति-ईक्षते ( prati-iix - to wait for, perceive ), प्र-यत् = प्र-यतते ( pra-yat - to be active or effective, strive ), आ-रभ् = आ-रभते ( aa-rabh - to undertake, commence, lay or take hold of ), प्र-काश् = प्र-काशते ( pra-kaash - to become visible, shine ), परा-अय् = पलायते ( paraa-ay - to run away, espace, flee, cease, vanish ), डी = डयते ( Dii - to fly ), त्रै = त्रायते ( trai - to protect ), मुद् = मोदते ( mud - to give pleasure, delight ), द्युत् = द्योतते ( dyut - to light ), रुच् = रोचते ( ruc - to shine, be pleased with ), शुभ् = शोभते ( shubh - to beautify, embellish, adorn, shine ), वृत् = वर्तते ( vRRit - to surround, turn round, revolve, exist ), वृध् = वर्धते ( vRRidh - to grow ), बुध् = बुध्यते ( budh - to wake up, observe, know to be ), युध् = युध्यते ( yudh - to fight ), युज् = युज्यते ( yuj - to join ), विद् = विद्यते ( vid - to know ), खिद् = खिद्यते ( khid - to strike, press, depressed or wearied ), क्लिश् = क्लिश्यते ( klish - to be torment, trouble, suffer, feel pain ), दीप् = दीप्यते ( diip - to glow, burn, blaze, flare, excite ), ली = लीयते ( lii - to cling or press closely, stick or adhere ), प्र-सू = प्र-सूयते ( pra-suu - to procreate, beget, originate, arise ), जन् = जायते ( jan - to generate, beget, cause to be born ),

Last Modified: 11:00:13 2006/07/16